Definicje
Na początek dwie definicje.
- Skala, w geometrii, to liczba rzeczywista równa stosunkowi odległości obrazów punktów do odległości ich przeciwobrazów w niektórych odwzorowaniach geometrycznych — takich jak jednokładność, powinowactwo prostokątne i inne. Szczególnym przypadkiem jest skala kartograficzna, wyrażająca stosunek odległości mierzonej na mapie do odległości na powierzchni Ziemi w odwzorowaniach, które są w przybliżeniu podobieństwami (tj. w odwzorowaniach małych obszarów powierzchni Ziemi na płaszczyznę).
Encyklopedia Szkolna, Matematyka — Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne - Skala, według słownika języka polskiego PWN, to ustalony stosunek zmniejszania się lub zwiększania rysunku, mapy, modelu w porównaniu z rozmiarami przedmiotu rzeczywistego (skala). Jest to jedna z sześciu definicji w słowniku, ale bardzo dobrze pasuje do zastosowania tego narzędzia.
- A co o skali mówi Wikipedia? Skala mapy (czasem nazywana także podziałką mapy) — stosunek wielkości liniowych rozmiarów modelu Ziemi, dla którego opracowano odwzorowanie kartograficzne danej mapy, do rzeczywistej wielkości tych rozmiarów.
Słowo skala można użyć w innych znaczeniach i może mieć zastosowanie w wielu dziedzinach. Nasz Kalkulator Skali przeznaczony jest do obliczania skali związanych z odległościami i długościami.
Skala mapy
W geografii stosuje się trzy sposoby zapisywania skali:
- Skala liczbowa — zapis w postaci 1 : 1000, który czyta się jako jeden do tysiąca. Oznacza, że obiekt przedstawiony na mapie (lub projekcie) jest pomniejszony tysiąckrotnie.
- Skala mianowana — przykład zapisu: 1 cm — 1 km. Oznacza, że jeden centymetr na mapie odpowiada jednemu kilometrowi w rzeczywistości.
- Podziałka liniowa — graficzny sposób przedstawienia skali:
Z powyższego przykładu wiadomo, że cały odcinek odpowiada pięciu metrom w rzeczywistości.
Skala modelu
W modelarstwie skali używa się do określenia, ile razy dany model został zmniejszony w stosunku do rzeczywistych wymiarów. Najczęściej zapisywana jest w postaci ułamka, np. 1/24 (czyli 1:24).
Wiele skal jest na tyle popularnych, że można zbudować kolekcję modeli w tej samej skali — wspaniale prezentującą się na półce.
W modelarstwie kolejowym skale określa się również literami: Z oznacza 1/220, TT — 1/120, a H0 — 1/87.
Skala projektu
Projekt jest zestawem rysunków technicznych pokazujących, w jaki sposób obiekt ma zostać zbudowany. Takie rysunki wykonane są w pewnej skali (np. 1:100, 1:200), na podstawie której można poznać rzeczywiste wymiary obiektu.
Najczęściej zadawane pytania
Co oznacza zapis skali 1:100?
Zapis 1:100 oznacza, że wymiar przedstawiony na mapie lub w projekcie jest sto razy mniejszy od wymiaru rzeczywistego. Jeden centymetr na rysunku odpowiada 100 centymetrom, czyli jednemu metrowi w rzeczywistości.
Jak czyta się skalę 1:50000?
Skalę 1:50000 czyta się jako jeden do pięćdziesięciu tysięcy. Jeden centymetr na mapie odpowiada 50 000 centymetrom, czyli 500 metrom w terenie.
Czym różni się skala liczbowa od skali mianowanej?
Skala liczbowa to zapis w postaci stosunku, np. 1:1000. Skala mianowana podaje jednostki po obu stronach, np. 1 cm — 10 m. Obie formy oznaczają to samo, różni je sposób zapisu.
Co to jest podziałka liniowa?
Podziałka liniowa to graficzny zapis skali w postaci odcinka z naniesionymi wartościami długości rzeczywistych. Umożliwia odczyt odległości linijką, bez ręcznego przeliczania.
Co oznaczają symbole Z, TT i H0 w modelarstwie kolejowym?
To skróty popularnych skal modeli kolejowych: Z odpowiada skali 1:220, TT — 1:120, a H0 — 1:87.
W jakiej skali rysuje się projekty architektoniczne?
Projekty budynków rysuje się najczęściej w skali 1:50, 1:100 lub 1:200. Skala 1:50 sprawdza się przy rzutach mieszkań, a 1:200 i mniejsze — przy planach zagospodarowania terenu.
Czy skala 1:1 to też skala?
Tak. Skala 1:1 oznacza, że wymiary na rysunku są identyczne jak wymiary rzeczywiste. Stosuje się ją w rysunku technicznym dla elementów o niewielkich rozmiarach.